Życie pod stopami

ze zbiorów Państwowego Muzeum Przyrodniczego w Görlitz

Gleba i jej mieszkańcy, w przeciwieństwie do innych środowisk życia, są dla nas praktycznie niedostępne. W lesie, na łące lub na polu a także w wodzie możemy się swobodnie poruszać i wykorzystywać nasze oczy – najważniejsze organy postrzegania. Tutaj widzimy i jesteśmy w stanie pojąć poszczególne elementy środowiska (zwierzęta, rośliny, grzyby). Gleba jako zwarta struktura z jej małymi przestrzeniami, w które możemy wtargnąć, pozostaje dla nas z reguły zamknięta. Z drugiej jednak strony gleba i żyjące w niej organizmy pełnią dla nas wszystkich ważną funkcję: w decydującym stopniu uczestnicząc one w przetwarzaniu materii, dzięki czemu obumarłe rośliny i zwierzęta zostają rozłożone a tym samym wprowadzone ponownie do obiegu substancji odżywczych. Bez organizmów glebowych i ich pracy rośliny nie mogłyby rosnąć a my nie moglibyśmy żyć.

Od ponad 45 lat Państwowe Muzeum Przyrodnicze w Görlitz zajmuje się badaniem zwierząt glebowych. Tym samym jest ono jedną z pierwszych instytucji naukowych, które zajmują się małymi i większymi istotami występującymi w tym środowisku. Obecnie w Muzeum pracuje ok. 30 naukowców. Większość z nich bezpośrednio lub pośrednio zajmuje się organizmami glebowymi. Muzeum postawiło sobie za cel przekazywanie szerokiej publiczności informacji o tym środowisku życia a tym samym także o własnych badaniach.

Z tego powodu w latach 2002-2004 powstałą wystawa Pod stopami – życie w glebie. Ukazuje ona małe a także duże organizmy, które występują w glebie, ich różnorodność oraz funkcje, jakie pełnią w środowisku (np. drapieżcy, ofiary, destruenci).

Wiele z tych organizmów jest mniejszych niż 1 mm a tym samym nie do zauważenia gołym okiem. Stokrotnie a nawet więcej niż tysiąckrotnie powiększone modele i zdjęcia a także rysunki, filmy video i animacje komputerowe ukazują nam zróżnicowanie form, sposób życia i zachowanie tych zwierząt, które nierzadko wyglądają jak potwory rodem z filmów hollywodzkich.

Nasza wystawa jest międzynarodową wystawą wędrowną. Będzie ona prezentowana przynajmniej w czterech krajach. Aby móc ją pokazać także za granicą, poszczególne części wystawy zostały tak pomyślane aby wszystkie teksty(na ilustracjach, na tablicach i na filmie video) mogły zostać wymienione i zaprezentowane w różnych językach.

Wystawę taką można zrealizować tylko dzięki współpracy naukowców, autorów koncepcji wystawy, pedagogów, techników, preparatorów i wykonawców modeli. Ogółem w opracowaniu koncepcji i wykonaniu wystawy uczestniczyło ponad 50 specjalistów. Koordynacją wszystkich prac zajmowała się Pani Karin Hohberg – dyplomowany biolog, na ręce której pragnę złożyć serdeczne podziękowania dla wszystkich. Realizacja wystawy była możliwa jedynie dzięki finansowemu wsparciu z zewnątrz: przez Niemiecką Federalną Fundację na Rzecz Środowiska (Deutsche Bundesstiftung Umwelt) oraz przez inicjatywę Unii Europejskiej Interreg IIIa (w fazie prezentacji). Wymienionym instytucjom chciałbym w tym miejscu wyrazić moje serdeczne podziękowanie.

Życzę Państwu spędzenie kilku przyjemnych godzin podczas zwiedzania wystawy i lektury niniejszego przewodnika, w nieznanym i zadziwiającym świecie pod naszymi stopami.

*Görlitz, w sierpniu 2004 r.

Prof. dr Willi Xylander*