Nacht Ekspresjonista

wystawa

Wernisaż: 29 sierpnia 2008 r., godz. 18.00

Wystawa obejmuje 70 prac Artura Nachta - Samborskiego, będących własnością rodziny artysty w depozycie Muzeum Narodowego w Poznaniu.

Artur Nacht Samborski - jeden z najwybitniejszych przedstawicieli koloryzmu, "klasyk polskiego malarstwa modernistycznego", określany przez krytykę artystyczną mianem "osobowości odrębnej" o "ekspresjonistycznym rysie" - urodził się w 1898 roku w Krakowie w żydowskiej rodzinie kupieckiej.

Studiował na Krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych - m.in. w pracowniach Józefa Mehoffera i Wojciecha Weissa, następnie kilka lat spędził w Berlinie i Wiedniu, gdzie zetknął się z niemieckim ekspresjonizmem. W 1924 w ramach Komitetu Paryskiego wyjechał do Paryża, z niewielkimi przerwami mieszkał tam i pracował do roku 1939. Przekonany o nieuchronności wybuchu wojny wrócił do Krakowa skąd wraz z rodziną wyjechał do Lwowa.

Przyjaciele uratowali go z tamtejszego getta, po ucieczce ukrywał się w Warszawie pod przybranym nazwiskiem Stefan Samborski (stąd jego późniejsze nazwisko Stefan Artur Nacht - Samborski). Po wojnie był profesorem sopockiej Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych (dzisiejsza ASP w Gdańsku) a następnie przez dwadzieścia lat profesorem w warszawskiej ASP (z przerwą 1950 - 52, kiedy usunięto go z pracy). Zmarł w Warszawie w 1974r.

Artur Nacht - Samborski niechętnie prezentował swoją sztukę, pomimo sukcesu na XXIX weneckim Biennale w 1958 roku. Pierwszą monograficzną wystawę indywidualną miał dopiero po śmierci w 1977 roku w Muzeum Narodowym w Warszawie, kolejne - odbyły się w 1999r.: w poznańskim Muzeum Narodowym i w warszawskiej Zachęcie, w tym samym roku odbyła się również wystawa prac artysty w Pałacu Sztuki w Krakowie. Jego spuścizną malarską przez blisko 20 lat opiekowała się w Krakowie dr Aniela Łepicka, żona brata - Marka Nachta.

W roku 1993 mieszkająca w Izraelu siostra artysty Charlotta Wachs złożyła w Muzeum Narodowym w Poznaniu depozyt - zbiór obrazów olejnych i prac na papierze Nachta. Część z tych dzieł zaprezentowana zostanie na wystawie w jeleniogórskim BWA.

Twórczość Nachta - Samborskiego jest nadzwyczaj bogata i na tyle wielowarstwowa, że nie sposób przyporządkować jej do jednego konkretnego nurtu w sztuce współczesnej. Sam artysta nigdy jasno nie sprecyzował swoich poglądów na malarstwo, jak pisze Grzegorz Bednarski w katalogu do wystawy: "uczestnictwo w grupie kapistów w jego (Nachta) przypadku uznać należy za przynależność w jakiś sposób towarzyską i przyjacielską (...) był wśród nich osobowością odrębną i na wskroś indywidualną".

Wystawa w jeleniogórskim BWA jest próbą spojrzenia na twórczość Nachta - Samborskiego przez pryzmat jego flirtu z ekspresjonizmem, flirtu zapoczątkowanego przez pobyt w Berlinie na początku lat dwudziestych, gdzie artysta zetknął się ze sztuką prymitywną i pozaeuropejską. Kuratorzy wystawy proponują ekspresjonizm jako klucz do całej twórczości malarza.

Nacht - Samborski łączył w swoim malarstwie geometryczny porządek z biologiczną formą postaci i roślin. Operował paletą bliską impresjonistycznym wibracjom, mocne zestawienia łączył ze zgaszoną, walorową gamą. Jego koloryt "ewoluował" od ściszonych, brunatnych, przybrudzonych barw w latach 20-stych, ku jasnym, skontrastowanym plamom - kiedy odbył podróż do Hiszpanii i na Baleary (ok. 1934r).

Malował kobiece akty, martwe natury i pejzaże. Szczególną rolę w jego twórczości odgrywał portret. Po śmierci artysty odkryto dorobek ukrywany wcześniej nawet przed oczyma przyjaciół - serię kilkuset portretów, ludzkich wizerunków namalowanych w charakterystycznym dla Nachta syntetycznym stylu.

Są to obrazy, w których artysta eliminuje szczegóły, zaciera rysy twarzy - uwydatniając jednocześnie stan emocjonalny swoich modeli, usytuowanych w płaskiej przestrzeni. Koncentruje się na spojrzeniu, szkicowo odmalowując sylwetkę. Nacht - Samborski serią tych obrazów wpisuje się w długą tradycję portretu psychologicznego.

Kuratorami wystawy są * prof. Adam Brincken i Waldemar Giza *.