Muzeum Architektury pod gołym niebem

Sankt Petersburg XX wieku

Nowa stolica Rosji – wspaniały Petersburg – została założona 16 maja 1703 roku przez Piotra I. Tego dnia na Wyspie Zajęczej w rozgałęzieniu Newy rozpoczęto budowę twierdzy, której plan własnoręcznie wykreślił sam Piotr I. Twierdzę tę nazwano później Pietropawłowską. W centrum wzniesiono Sobór Św. Piotra i Pawła, którego iglicę zdobi pozłacana figura anioła. Na cześć apostoła Piotra, stróża kluczy do bram raju, miasto nazwano Sankt Petersburgiem. Właśnie dlatego Piotr I określał swoją stolicę rosyjskim rajem.

W ciągu dwóch i pół wieku Sankt Petersburg stał się jednym z najpiękniejszych miast świata. Zespoły architektoniczne, liczne dzieła sztuki parkowo-ogrodowej, mosty i granitowe nabrzeża, pomniki i rzeźby, w które obfituje miasto, a także sąsiednie miejscowości – Pietrodworiec (Peterhof), Puszkin (Carskie Sioło), Pawłowsk, Gatczyna, Łomonosow (Oranienbaum) wywołują zachwyt. W odróżnieniu od wielu miast europejskich Sankt Petersburg poszczycić się może znacznym kompleksem zespołów urbanistycznych połączonych we właściwy sobie system placów, ulic, nabrzeży i parków. Od momentu założenia Petersburg rozwijał się jako nowa stolica i nowy port morski wchodzącego na scenę światową najpotężniejszego państwa – Imperium Rosyjskiego.

W czasach poprzedzających epokę Piotra Wielkiego grody budowano w Rosji na wysokich brzegach rzek lub na wzgórzach. Jednakże miasto, które miało się stać oknem na Europę, car postanowił założyć na terenie nizinnym nieopodal Zalewu Fińskiego, w delcie rzeki Newy z mnóstwem wysp. Newa, jej liczne dopływy i kanały tworzą organiczną całość z architekturą metropolii, nadając jej niepowtarzalny urok. Właśnie dlatego Petersburg często nazywany jest Wenecją Północy. Właściwe wykorzystanie warunków naturalnych w procesie planowania i budowy sprawiło, że historyczna struktura miasta przetrwała do dnia dzisiejszego.

Nad Newą wyrosła grupa zespołów architektonicznych miasta:

• kompleks Twierdzy Pietropawłowskiej (Pietropawłowskaja kriepost’)
• budynków na cyplu Wyspy Wasilewskiej
• nabrzeży: Pałacowego (Dworcowaja nabierieżnaja), Admiralicji (Admirałtiejskaja nabierieżnaja) i Uniwersyteckiego (Uniwiersitietskaja nabierieżnaja)
• placów: Pałacowego (Dworcowaja płoszczad’), Dekabrystów (Płoszczad’ Diekabristow) i Isaakijewskiego (Isaakijewskaja płoszczad’), Marsowego Pola (Marsowo pole), Prospektu Newskiego, Plac Pałacowy
• Pałac Zimowy (Zimnij dworiec)
• Ermitaż - muzeum

Typowe dla Sankt Petersburga zachmurzenie i brak wyraźnych cieni wymogły na architektach konieczność gry światłem w celu uwypuklenia form i wartych uwagi szczegółów architektonicznych. Różnorodność barw budynków mieszkalnych i publicznych – jaskrawożółtych, turkusowo-błękitnych, zielonych, ciemnoczerwonych i kontrastujące z nimi jasne odcienie, a szczególnie podkreślone na biało detale architektoniczne – ożywia wygląd budowli, nadając miastu typowo rosyjski koloryt i malowniczość.

Rosyjski klasycyzm, który nastąpił po baroku, odpowiadał nowym zadaniom i gustom nowego pokolenia. W budowlach klasycystycznych uroda prostych, surowych form architektonicznych szła w parze z wymogami funkcjonalności.

Rozkwit urbanistyczny epoki rosyjskiego klasycyzmu przypadł na pierwsze 30-lecie XIX wieku. Współczesne oblicze Sankt Petersburga nie uformowało się od razu, lecz kształtowało się stopniowo – styl każdej epoki znajdował swoje odzwierciedlenie w architekturze. W XX wieku Sankt Petersburg przeżył rewolucje 1905 i 1917 roku, blokadę 1941 roku, rozpad ZSRR i zmianę ustroju politycznego Rosji.

Wojna wyrządziła ogromne szkody leningradzkim zabytkom architektury i gospodarce miejskiej. Jednakże prawie natychmiast po zakończeniu wojny ponownie ruszyło budownictwo mieszkaniowe.

W XXI wieku Sankt Petersburg, który w 2003 roku uroczyście obchodził swoje 300-lecie i zasłużenie nosi nazwę kulturalnej stolicy Rosji, wszedł w nowy architektoniczny wymiar.