Butō jako transkulturowa choreopolityka śmierci. Peryferie, migracje i nieoczywiste genealogie tańca ciemności

Spotkanie z Artim Grabowskim i Krzysztofem Jerzakiem „Kokoro” (Polska)

W ramach przeglądu tańca butō na festiwalu Sakura. V Wrocławskie dni japońskich inspiracji

Spotkanie mające na celu reinterpretację tańca butō jako zjawiska transkulturowego, którego znaczenie wykracza daleko poza japoński kontekst lat 60., zwyczajowo utożsamiany z działalnością Tatsumiego Hijikaty i Kazuo Ohno.

Punktem wyjścia będzie odejście od modernistycznego modelu „czystej tradycji” na rzecz ujęcia butō jako mobilnej choreopolityki – praktyki cielesnej zdolnej do przekraczania kontekstów kulturowych, wpisywania się w struktury oporu oraz wytwarzania nowych form obecności i afektywności. W centrum rozważań znajdą się peryferyjne trajektorie butō: jego recepcje, transformacje i lokalne adaptacje w Europie Środkowo-Wschodniej, Ameryce Południowej, diasporach azjatyckich, środowiskach queerowych oraz niezależnych scenach performatywnych. W tych kontekstach butō funkcjonuje jako praktyka subwersywna, rekonfigurująca relację między ciałem a władzą, pamięcią zbiorową, traumą historyczną czy ekologią posthumanistyczną.

Podczas spotkania zostaną przedstawione przypadki, w których butō staje się alternatywnym językiem afektywnym – narzędziem pracy z doświadczeniami wykluczenia lub marginalizacji, performatywną technologią dekonstrukcji norm cielesnych oraz sposobem negocjowania tożsamości w warunkach migracji i globalnych przepływów kulturowych. Refleksji zostaną również poddane interdyscyplinarne korelacje butō z praktykami sztuki performansu, teatru laboratoryjnego, tańca postmodernistycznego, praktyk somatycznych i działań site-specific. Szczególną uwagę zwrócimy na strategie afektywnej intensyfikacji, estetyki nie-ruchu, fenomenologii spowolnienia oraz materialności ciała, które w różnych kulturach przyjmują odmienne funkcje symboliczne i polityczne. Przyjrzymy się również temu, jak butō sytuuje się w polu humanistyki performatywnej, badań nad transkulturowością, studiów nad pamięcią oraz współczesnych teorii afektów, a także argumentacji, że peryferyjne odmiany butō należy rozumieć nie jako odchylenia od normy, lecz jako pełnoprawne genealogie rozwijające potencjał „tańca ciemności” do tworzenia alternatywnych map cielesności, nowych modeli obecności i nowych dramaturgii somatycznych.

Arti (Artur) Grabowski jest polskim artystą interdyscyplinarnym, performerem, reżyserem teatralnym, malarzem i rzeźbiarzem. Działa na styku sztuki performansu oraz teatru offowego i niezależnego. Absolwent i pracownik Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, gdzie kieruje pierwszą w Polsce Pracownią Sztuki Performance’u na Wydziale Intermediów oraz pełni funkcję Dyrektora Szkoły Doktorskiej ASP. Ma tytuł doktora habilitowanego oraz profesora ASP. Jako artysta prezentował swoje działania na międzynarodowych festiwalach sztuki performansu, wydarzeniach teatralnych oraz przeglądach sztuki współczesnej na całym świecie. W praktyce twórczej łączy performans cielesny, elementy teatru fizycznego, działania intermedialne i strategie eksperymentalne. Jako kurator i organizator współtworzył kluczowe wydarzenia polskiej sceny performansu, m.in. Międzynarodowy Festiwal Sztuki „Interakcje” w Piotrkowie Trybunalskim, Międzynarodowy Festiwal Teatrów „A Part” w Katowicach oraz wieloletni cykl Dwubiegunowych Międzynarodowych Spotkań Performerów w Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie. Współpracował z licznymi teatrami offowymi (m.in. Teatrem Cinema, Teatrem Brama, teatrem Porywacze Ciał), realizując spektakle, monodramy i projekty intermedialne. Był członkiem Fortu Sztuki raz estońskiej formacji Non Grata. Jego działalność pedagogiczna obejmuje autorskie programy Laboratorium percepcji i dyskomfortu, w ramach których bada relacje ciała, języka, procesu twórczego i struktur społecznych. Uznawany jest za jednego z najważniejszych polskich ekspertów w obszarze sztuki performansu i praktyk pogranicznych łączących performans, teatr oraz sztuki wizualne.

Krzysztof Jerzak „Kokoro” jest tancerzem butō, choreografem i aikidoką. W 1987 roku rozpoczął trening aikido, a w latach 2003–2020 prowadził regularne zajęcia jako nauczyciel. Obecnie ma stopień mistrzowski 4 dan. Jest założycielem Krakowskiej Akademii Aikido Kobayashi Hirokazu. W 1999 roku rozpoczął naukę japońskiego tańca butō. Kształcił się u takich nauczycieli jak Daisuke Yoshimoto, Itto Morita, Atsushi Takenouchi, Imre Thormann, Katsura Kan i inni. W swoim dorobku ma kilka solowych spektakli: „Szczery?” (2002), „Poza” (2005), „Straw-butoh” (2009), „Podzielenie (się)” (2019), „Słowa, słowa, słowa…” (2019), „Hana no michi – Droga kwiatów” (2020) oraz „Lustro” (2023). W 2004 roku prowadził całoroczny projekt „Integracja w terapii tańcem”, w którym uczestniczyły również osoby głuchonieme. Dla uczestników napisał i wyreżyserował spektakl „Kwiaty na chodniku”. W latach 2005–2011 wielokrotnie współpracował z niezależnymi artystami – muzykami, aktorami, tancerzami i filmowcami – współtworząc projekty sceniczne i filmowe. W 2008 roku wraz z grupą Do-Teatr współtworzył spektakl „Aite” (choreografia i taniec). W latach 2021–2022 prowadził całoroczny projekt intensywnych warsztatów butō, w ramach którego stworzył choreografię i wyreżyserował spektakl „Absolutnie Nic”. Regularnie prowadzi warsztaty w Polsce oraz za granicą, m.in. w Niemczech, Szkocji i Hiszpanii.