M jak Morinj - spektakl grupy ATAK / Juventas w reż. Dragany Tripković

W języku angielskim, z napisami w języku polskim

Czas trwania: 100 min

Bilet regularny: 40 PLN

Bilet ulgowy: 30 PLN

Bilet Nasz Wrocław: 20 PLN

Bilet OzN (dla osób z niepełnosprawnością): 20 PLN

Bilet OzN asystencki: 0 PLN

Udział w warsztatach „Archiwum sumienia: Od dowodu do teatru” uprawnia po wcześniejszym zgłoszeniu do bezpłatnego wejścia na spektakl „M jak Morinj”.

14+

Bodźce sensoryczne i treści wrażliwe: tematy przemocy, śmierci i wojny

Po spektaklu odbędzie się dyskusja „Teatr niedopowiedzianych historii” z udziałem artystów i artystek, prowadzenie Jakub Tabisz

Przejmujący spektakl teatru dokumentalno-poetyckiego, który podejmuje próbę zmierzenia się z jedną z najbardziej bolesnych i przemilczanych kart najnowszej historii Czarnogóry, jaką są zbrodnie popełnione w obozie w Morinj. Łącząc dokument, poezję, refleksję filozoficzną i doświadczenia pracy psychologicznej, twórcy stawiają pytania o pamięć, odpowiedzialność oraz dziedziczenie zbiorowej traumy.

„M jak Morinj” nie rekonstruuje historii w sposób kronikarski. Wykorzystując autentyczne świadectwa, dokumenty sądowe i materiały archiwalne, tworzy przestrzeń namysłu nad tym, jak społeczeństwa radzą sobie z doświadczeniem przemocy oraz jaką cenę płaci się za milczenie, wyparcie i brak rozliczenia przeszłości.

Historia wpisana w sumienie

Pod koniec 1991 r. w miejscowości Morinj na wybrzeżu Adriatyku utworzono obóz prowadzony przez Jugosłowiańską Armię Ludową. Oficjalnie funkcjonował jako „punkt zbiorczy”, w rzeczywistości był jednak obozem jenieckim, w którym przetrzymywano żołnierzy i cywilów, głównie narodowości chorwackiej. Więźniowie byli poddawani przemocy fizycznej i psychicznej, upokarzaniu oraz torturom.

Przez Morinj przeszło około 312 osób, z czego blisko połowę stanowili cywile. Kilku więźniów zmarło wskutek doznanych obrażeń i złego traktowania. Choć po niemal dwudziestu latach czarnogórski sąd skazał czterech członków rezerwowych oddziałów Jugosłowiańskiej Armii Ludowej za popełnione tam zbrodnie wojenne, sprawa nie stała się przedmiotem szerokiej debaty społecznej. „M jak Morinj” przywraca pamięć o ofiarach, kierując uwagę na pytania o współodpowiedzialność wspólnoty za przeszłość i konsekwencje milczenia wobec przemocy.

Różewicz i Jaspers: kartoteka winy

Koncepcja artystyczna spektaklu wyrasta ze spotkania twórczości Tadeusza Różewicza i filozofii Karla Jaspersa. Różewicz wyznacza jego język sceniczny oraz poetykę fragmentu, Jaspers zaś dostarcza ram refleksji nad winą i odpowiedzialnością.

Dramaturgiczną kanwą przedstawienia jest wiersz czarnogórskiej pisarki Dragany Tripković. Wokół niego twórcy zbudowali cztery akty odpowiadające wyróżnionym przez Jaspersa rodzajom winy: kryminalnej, politycznej, moralnej i metafizycznej. Podtytuł projektu, „Morinj: akta sumienia”, stanowi zaś świadome nawiązanie do „Kartoteki” Różewicza. Podobnie jak w jego twórczości, rzeczywistość budowana jest tu z fragmentów dokumentów, zeznań, głosów świadków i śladów pamięci.

Autentyczne materiały źródłowe tworzą wielogłosową „kartotekę pamięci zbiorowej”. Szczególną rolę odgrywa postać Kucharza, inspirowana autentyczną osobą z obozu, która dokumenty procesowe układa w metaforyczny „przepis na zbrodnię”, otwierając przestrzeń do refleksji nad rolami sprawcy, ofiary i świadka.

Trauma i możliwość przepracowania

Ważnym elementem procesu twórczego była praca prowadzona pod kierunkiem psychologa z wykorzystaniem elementów ustawień hellingerowskich. Jej rezultaty przetworzono na język teatru, ukazując mechanizmy zbiorowej traumy, dziedziczonego lęku i społecznego wyparcia.

Dzięki połączeniu dokumentu, poezji i psychologii „M jak Morinj” staje się nie tylko opowieścią o konkretnym wydarzeniu historycznym. Okazuje się przede wszystkim uniwersalnym głosem w dyskusji o pamięci, winie i odpowiedzialności. To spektakl o przeszłości, która nie przestaje bez wpływu na teraźniejszość i przyszłość.

Spektakl powstał w ramach projektu „Sztuka, edukacja i dialog społeczny jako narzędzia konfrontacji z przeszłością”, realizowanego przez grupę ATAK / Juventas i dzięki wsparciu regionalnej inicjatywy „Wsparcie UE na rzecz budowania zaufania na Bałkanach Zachodnich”, finansowanej przez Unię Europejską i realizowanej w ramach Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP).

Koncepcja, poemat dramatyczny: Dragana Tripković

Konsultant kreatywny: Filip Grinvald

Występują: Jelena Nenezić, Jelena V. Đukić, Vuk Peković, Azra Mehonjić

Konstelacje hellingerowskie: Tijana Vuković

Producent: Edin Jašarović

Współproducent: Jovan Bojović

Premiera: Czarnogórski Teatr Narodowy, 6 grudnia 2025 r.

Produkcja: Juventas i Alternativna teatarska aktivna kompanija (ATAK), Podgorica, Czarnogóra