Projekt Yanka Rudzka: Dojrzenie | Spektakl taneczny | Instalacja (premiera)

Kim była Yanka Rudzka – urodzona w Łodzi tancerka i choreografka, która po wojnie opuściła Polskę, w Brazylii stała się jedną z pionierek nowoczesnego tańca, a z polskiej historii niemal zniknęła? „Projekt Yanka Rudzka: Dojrzenie” nie próbuje rekonstruować jej biografii ani tworzyć kolejnego portretu wielkiej artystki. Zamiast tego poprzez taniec, fotografię i film zbliża się do tego, co w jej historii nieuchwytne: nieobecności, przemilczeń, zerwanych genealogii i tożsamości istniejącej pomiędzy różnymi miejscami, językami i kulturami.

Yanka Rudzka (1916–2008) należała do najciekawszych postaci awangardowego tańca XX wieku. W przedwojennej Łodzi współtworzyła dynamicznie rozwijającą się scenę tańca ekspresjonistycznego, który dla wielu żydowskich artystek stawał się narzędziem emancypacji – sposobem budowania podmiotowości i przekraczania tradycyjnych ról społecznych. Po wojnie Rudzka wyjechała z Polski i nigdy już do niej nie wróciła. W brazylijskim Salvadorze zapisała się natomiast w historii jako charyzmatyczna artystka i pedagożka oraz twórczyni pierwszego w Brazylii uniwersyteckiego wydziału tańca.

W 2013 roku jej historię zaczęła na nowo odkrywać Joanna Leśnierowska, która poświęciła Rudzkiej kilkanaście lat badań i poszukiwań artystycznych. „Dojrzenie” jest kolejną odsłoną tego procesu – międzynarodową koprodukcją tworzoną wspólnie przez artystki i artystów z Polski, Brazylii i Niemiec. Szczególne miejsce zajmuje w niej Lia Robatto, jedna z najważniejszych uczennic Rudzkiej i żywa depozytariuszka pamięci o jej brazylijskiej działalności, oraz Neemias Santana, tancerz i choreograf z Salvadoru, którego praktyka wyrasta między innymi z tradycji afro-brazylijskich.

Taniec, fotografia, film, archiwalia, dźwięk i przestrzeń tworzą wielogłosową opowieść nie tyle o tym, „kim naprawdę była” Yanka Rudzka, ile o pamięci, migracji i możliwości odzyskiwania historii, które nigdy nie układają się w jedną, zamkniętą narrację.

Spektaklowi towarzyszy instalacja, która pozostanie dostępna również poza godzinami prezentacji przedstawienia.

„Projekt Yanka Rudzka: Dojrzenie” jest produkcją premierową Festiwalu Łódź Wielu Kultur 2026.

Spektakl przeznaczony jest dla osób od 13. roku życia. Zapraszamy zarówno osoby zainteresowane tańcem współczesnym i sztukami wizualnymi, jak i tych, których fascynują historie migracji, pamięci i wielokulturowych tożsamości. Nie trzeba znać wcześniej biografii Yanki Rudzkiej – „Dojrzenie” może być pierwszym spotkaniem z tą niezwykłą postacią, ale też zaproszeniem do zastanowienia się nad tym, jak odzyskujemy historie ludzi, których losy wymykają się narodowym i geograficznym porządkom.

Historia Yanki Rudzkiej brzmi niemal jak opowieść stworzona dla Festiwalu Łódź Wielu Kultur. Łodzianka i Żydówka, przedstawicielka przedwojennej awangardy, migrantka, która po wojnie odcięła się od części własnej przeszłości, a jednocześnie jedna z osób współtworzących nowoczesny taniec w Brazylii. Jej biografia nie daje się zamknąć w jednej narodowej historii. Rozpięta pomiędzy Łodzią a Salvadorem, Europą a Ameryką Południową, doświadczeniem Zagłady a powojenną pracą artystyczną, przypomina, że kultura zawsze powstaje w ruchu – poprzez spotkania, migracje, zapożyczenia i wzajemne oddziaływania.

„Dojrzenie” nie próbuje jednak zawłaszczyć tej niejednoznacznej biografii ani wypełnić wszystkich pozostawionych przez Rudzką pustych miejsc. Nieobecność sama staje się częścią opowieści. Jak pisała Joanna Leśnierowska, twórców interesuje Rudzka jako postać „pomiędzy” – nieosadzona w jednym miejscu i czasie, lecz utkana z wielu genealogii, języków, miejsc i cielesnych pamięci.

Właśnie dlatego projekt tak mocno współbrzmi z ideą Festiwalu: wielokulturowość nie jest tutaj katalogiem stabilnych tożsamości ustawionych obok siebie. Jest procesem, ruchem i relacją, w której tożsamości mogą być niepełne, hybrydowe i zmienne. Powrót Yanki Rudzkiej do Łodzi poprzez ciała, obrazy i pamięć współczesnych artystek i artystów z kilku krajów staje się jednocześnie pytaniem o samo miasto: które historie pamiętamy, które utraciliśmy i czy można odzyskać je bez udawania, że potrafimy opowiedzieć je do końca?

Spektakl i instalacja prezentowane będą na 1. piętrze Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi. Budynek Centrum Dialogu jest przystosowany dla osób z niepełnosprawnością ruchową. Posiada szerokie, nieautomatyczne drzwi wejściowe, dostępną toaletę i windę. Przed budynkiem znajduje się duży parking, z wyznaczonymi miejscami do parkowania dla osób z niepełnosprawnością. Do budynku i audytorium można wejść z psem asystującym i psem przewodnikiem. W budynku znajduje się system nawigacji dźwiękowej ToTuPoint. Wjazd na parking od ulicy Wojska Polskiego. W pobliżu znajdują się przystanki autobusowe i tramwajowe: Wojska Polskiego/Centrum Dialogu, Wojska Polskiego/Sporna.

Spektakl przeznaczony jest dla osób od 13. roku życia.

Teatro Vila Velha, Instytut Adama Mickiewicza, HELLERAU – European Centre for the Arts w Dreźnie oraz Ambasada Brazylii w Warszawie. W ramach przygotowań do projektu Joanna Leśnierowska i Anna Zielińska odbyły rezydencje twórcze w Brazylii w ramach programu Instytutu Adama Mickiewicza „ReSide”.