ŚWIAT PRZED KATASTROFĄ

ŻYDZI KRAKOWSCY W DWUDZIESTOLECIU MIĘDZYWOJENNYM

Żydowscy obywatele Krakowa. Przed wojną stanowili jedną czwartą mieszkańców miasta. Byli wyraźną wspólnotą, a jednocześnie bardzo się między sobą różnili. Wbrew powszechnemu stereotypowi nie wszyscy mieszkali na Kazimierzu, nie wszyscy mówili w jidysz, nie wszyscy nosili tradycyjny ubiór. Niektórzy angażowali się w działalność samorządową Krakowa. Jedni handlowali starzyzną lub mieli niewielkie warsztaty rzemieślnicze. Inni zostawali lekarzami, prawnikami, architektami, profesorami Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jeszcze inni prowadzili sklepy (dostarczając np. porcelanę do Belwederu), hotele, albo małe fabryczki.

Niektórzy zostawali syjonistami. Swoje syjonistyczne pismo wydawali – po polsku. Pełno w nim cytatów z Mickiewicza i Słowackiego, pełno żarliwego – i aktywnego – polskiego patriotyzmu. Krakowscy syjoniści Palestynę wyobrażali sobie tak, jak Bronowice. „Nowy Dziennik” pokazuje, że taki podwójny patriotyzm jest nie tylko możliwy, ale i bardzo twórczy.

Wszystkich ich łączyła głęboka odpowiedzialność za każdego członka ich społeczności, objawiająca się w niezliczonych fundacjach: dobroczynnych, edukacyjnych, religijnych. Również to imponujące poczucie solidarności mogłoby nas, współczesnych krakowian, wiele nauczyć.

O tym wszystkim jest wystawa „Świat przed katastrofą. Żydzi krakowscy w dwudziestoleciu międzywojennym”, zorganizowana w Międzynarodowym Centrum Kultury. Obejmuje ona blisko 200 fotografii ze zbiorów: Archiwum Państwowego w Krakowie, Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, Archiwum Dokumentacji Mechanicznej w Warszawie, Muzeum Diaspory w Tel Awiwie, Biblioteki Jagiellońskiej, a także ze zbiorów prywatnych.

Ekspozycję uzupełniają nagrania archiwalne (filmy i płyty) oraz wspomnienia przedwojennych krakowian: Dowa Aleksandrowicza i Gieni Wohleir-Manor. O swojej przyjaźni z rozproszonymi po świecie krakowskimi Żydami opowiada też znany krakowski lekarz, prof. Aleksander Skotnicki.

Wystawa porusza takie tematy, jak postawa Żydów wobec odrodzonego w 1918 roku państwa polskiego, ich udział w samorządzie miasta, a także w jego życiu gospodarczym i intelektualnym, ich religijność; pokazuje gminę żydowską, działalność społeczną, szkolnictwo, a nawet aktywność sportową krakowskich Żydów.

Ekspozycja wpisuje się w konsekwentnie wypełnianą przez Międzynarodowe Centrum Kultury misję. Jest nią próba odpowiedzi na ciągle aktualne pytania: o pamięć, dziedzictwo, tożsamość.

Kuratorzy: Agnieszka Sabor, Barbara Zbroja, Katarzyna Zimmerer.

Aranżacja plastyczna: Agnieszka Bartkowicz i Rafał Bartkowicz.

Uzupełnieniem wystawy jest bogato ilustrowany album w wersji polsko- angielskiej.

Ekspozycji towarzyszy międzynarodowa konferencja „Przywracanie pamięci. Rewitalizacja zabytkowych dzielnic żydowskich w miastach Europy Środkowej”. Oba wydarzenia znajdują się w programie XVII Festiwalu Kultury Żydowskiej w Krakowie.

Honorowy patronat nad wystawą objęli:

Ambasador Izraela w Polsce David Peleg,

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP Kazimierz Michał Ujazdowski