Koncert oratoryjny

pod batutą MICHAELA ZILMA

WYKONAWCY:

• Orkiestra Filharmonii Krakowskiej
• Michael ZILM (Niemcy) – dyrygent
• Marta BOBERSKA - sopran
• Dariusz SIEDLIK – baryton

PROGRAM:

• W. Rihm – Das Lesen der Schrift (2002)
• J. Brahms – Ein Deutsches Requiem op. 45

Powracające w repertuarze oratoryjnych koncertów Filharmonii Krakowskiej Niemieckie Requiem Johannesa Brahmsa zabrzmi tym razem pod batutą Michaela Zilma, dyrygenta wyjątkowo trafnie interpretującego wielkie dzieła późnoromantycznej muzyki niemieckiej.

„Dla wszystkich słuchaczy stało się oczywiste – oświadczył po prawykonaniu Albert Dietrich, przyjaciel Brahmsa – że Niemieckie Requiem pozostanie na zawsze jednym z najwyższych uniesień twórczych sztuki muzycznej”. Ein deutsches Requiem Johannesa Brahmsa jest bowiem jednym z najbardziej niezwykłych utworów religijnej muzyki żałobnej. Współczesny Brahmsowi krytyk muzyczny, Eduard Hanslick napisał, że „od czasu Mszy h-moll Bacha i Missa Solemnis Beethovena nie napisano w tej dziedzinie jeszcze nic, co mogłoby się równać Niemieckiemu Requiem”.

Pierwsze wykonanie dzieła nastąpiło 18 lutego 1869 r. w Lipsku. Przydomek „niemieckie” w tytule odnosi się jedynie do zastosowanego przez kompozytora języka, w którym podał szesnaście wybranych przez siebie biblijnych wątków splatając je w libretto o wyraźnie ekumenicznym charakterze. Podczas gdy typowe requiem koncentruje się na wstawiennictwie za oczekującymi sądu ostatecznego i modlitwie za ich wybawienie, to Requiem Brahmsa skupia się na żałobnikach, opłakujących tu na ziemi swoich zmarłych. Ze względu na strukturę, dobór tekstów i niemiecki język, dzieło to - dalekie od tradycyjnej mszy żałobnej – jest więc w istocie cyklem medytacji nad kruchością życia ludzkiego i wyrazem tęsknoty za wiecznym spokojem. „Dokończyłem wiec swą żałobną muzykę jako błogosławieństwo dla żałobników. I znalazłem to samo pocieszenie, które w muzyce przekazałem płaczącym jako znak”. Brahms w młodym wieku doświadczył bólu po stracie bliskich i najprawdopodobniej dlatego właśnie większość Requiem była ukończona, gdy ich autor miał zaledwie 33 lata. Praca nad nim pochłonęła ponad 10 lat (od 1857 do 1868 r.) i chociaż Brahms nigdy nie stworzył opery, to Requiem jest jego najbardziej teatralnym symfonicznym utworem.

Obok orkiestry i chóru Filharmonii Krakowskiej jako soliści w Requiem wystąpią: Marta Boberska – sopran i Dariusz Siedlik – baryton. Dzieło Brahmsa poprzedzi utwór wybitnego współczesnego kompozytora niemieckiego, Wolfganga Rihma (ur. 1952) – Das Lesen der Schrift.. Utwór prawykonany został 16 marca 2002 w Berlinie po dyrekcją Kenta Nagano. Z założenia kompozytora cztery części czysto symfonicznego utworu mają być wykonane pomiędzy poszczególnymi częściami Niemieckiego Requiem Brahmsa (przed III, IV, VI i VII częścią) rzucając współczesne „światło” na dzieło wielkiego poprzednika. Zabieg ten pozwala słuchaczom poszukać wewnętrznego znaczenia w muzyce Brahmsa oraz odkryć ją na nowo z perspektywy współczesnego świata. Podczas koncertów w Filharmonii Krakowskiej Das Lesen der Schrift poprzedzając Niemieckie Requiem uzyskuje funkcję preludium do wielkiego dzieła następującego po nim.

MICHAEL ZILM – ur. w 1957 w Stuttgarcie, studia tamże odbył najpierw w kl. skrzypiec i altówki, od 1979 w kl. dyrygentury, kontynuował je w Akademii Letniej Mozarteum w Salzburgu (M. Horvat) i Akademii Chigiana w Sienie (F. Ferrara, B. Bartoletti, C.M. Giulini). Od 1979 pozostawał też pod artystyczną opieką H. von Karajana, będąc jego asystentem przy przygotowywaniu oper Verdiego i Wagnera dla Festiwali Salzburskich. Jest laureatem międzynarodowych konkursów: im. Malko w Kopenhadze (1983, IV nagroda), im. Gui we Florencji (II nagroda), im. Vuillermoza w Besançon (I nagr.), im. Fitelberga w Katowicach (1987, I nagr., nagroda orkiestry, 3 nagrody specjalne i złoty medal).

1. Zilm jest szczególnie gorliwym popularyzatorem muzyki G. Mahlera, A. Brucknera i kompozytorów Szkoły Wiedeńskiej. W 1980 zainicjował w Stuttgarcie festiwal „Dni Muzyki Nowej”, w latach 1987-91 był wykładowcą w Wyższej Szkole Muzycznej w Stuttgarcie i prowadził Ensemble Neue Musik. Jako dyrygent gościnny współpracuje z wieloma znanymi orkiestrami: Berlina, Turynu, Tuluzy, Paryża, Kolonii, także Filharmonii Narodowej w Warszawie. Uczestniczył w festiwalach we Frankfurcie, Lipsku, Metz, Sienie… W sezonie 1990/91 był I dyrygentem Filharmonii Pomorskiej w Bydgoszczy, w latach 1991-97 Generalnym Dyrektorem Muzycznym miasta Rostock i I dyrygentem Norddeutsche Philharmonie Rostock

Wśród nielicznych orkiestr, z którymi Michael Zilm podtrzymuje trwałe kontakty znalazła się również Filharmonia Krakowska.