Zanim na firmamencie historii rozbłysnął geniusz Johanna Sebastiana Bacha, na przestrzeni XVI i XVII wieku wielu utalentowanych twórców kształtowało obraz niemieckiej muzyki religijnej. Jednym z pierwszych kompozytorów, który w swojej twórczości sięgał po włoskie innowacje, był Johann Hermann Schein (1586–1630). Choć nigdy nie wyjechał z ojczyzny, to rzetelne studia m.in. nad dziełami Lodovica Viadany pozwoliły mu na przyswojenie zasad rodem z Italii. Czerpał z tej wiedzy, pisząc choćby motety madrygałowe, zebrane w Israelsbrünnlein, w których zastosował figury retoryczne, malarstwo dźwiękowe, kontrasty fakturalne i ciekawe rozwiązania harmoniczne, osiągając szczególnego rodzaju ekspresję.

Nie był on jednak pierwszym kompozytorem, który badał możliwości włączania elementów ilustracyjnych do utworów w języku niemieckim. Pierwszy podjął się tego zadania urodzony w południowym Tyrolu w 1553 roku Leonhard Lechner, wybitny uczeń Orlanda di Lasso. Doskonale opanował on tajniki polifonicznego warsztatu swojego mistrza, czerpiąc jednocześnie z wyrafinowanego stylu włoskich madrygałów. Połączenie tych inspiracji z indywidualną wyobraźnią dźwiękową i niezależnością myśli pozwoliło mu stworzyć przejmujące opracowania niemieckich tekstów. Zawarty w manuskrypcie z 1606 roku cykl 4- i 5-głosowych utworów Deutsche Sprüche von Leben und Tod wyróżnia się oryginalnością, umiejętnym stosowaniem techniki polifonicznej i środków ilustrujących tekst.

W programie koncertu znalazły się także utrzymane w stile antico wybrane motety z Geistliche Chormusik Heinricha Schütza (1585–1672). Twórca uważany za najważniejszego niemieckiego kompozytora przed Bachem, zawarł w tym zbiorze własne 5-, 6- i 7-głosowe utwory, a także niemieckie opracowania motetów swojego mistrza – Andrei Gabrielego. Doskonała integracja włoskiego stylu i prozodii ojczystego języka stanowią jedną z kluczowych zasług tego twórcy.

Koncert zwieńczy imponujący motet Singet dem Herrn BWV 225 Johanna Sebastiana Bacha. Choć przeznaczony jest na dwa chóry z towarzyszeniem zaledwie basso continuo, to dzięki oryginalnym rozwiązaniom technicznym przywołuje na myśl brzmienie całej gamy biblijnych instrumentów wymienionych w wersetach zaczerpniętych m.in. z psalmów Dawidowych nr 149 i 150. Teologiczna głębia zamknięta w muzycznej formie kształtuje – jak trafnie stwierdza John Elliot Gardiner – ten „jeden z najbardziej radosnych, nasyconych tańcem utworów wokalnych, jakie Bach kiedykolwiek napisał”.

Marta Dziewanowska-Pachowska

PROGRAMJohann Hermann Schein (1586–1630) – wybrane motety madrygałowe ze zbioru Israelsbrünnlein (1623) 

O Herr, ich bin dein Knecht Freue dich des Weibes deiner Jugend Die mit Tränen säen Ich lasse dich nicht Zion spricht: Der Herr hat mich verlassen

Leonhard Lechner (1553–1606) – Deutsche Sprüche von Leben und Tod (przed 1606) 

Alles auf Erden… Auch Sonn, Mond und Sterne… Wir Menschen reisen… Heint frisch, wohlmächtig… In Gottes Händen… Gedenk mit nichten… Wenn sich erschwinget… So überfallen… Was jetzt im Laufen… Weil dann so unsteht… Wir wöllen kehren… Ihn fürchten, lieben… Sein Gnad und Güten… Sein Hand wird retten… Nach diesem Leiden…

Heinrich Schütz (1585–1672) – wybrane motety ze zbioru Geistliche Chormusik (1648) 

Herr, auf dich traue ich, SWV 377 Also hat Gott die Welt geliebt, SWV 380 Die mit Tränen säen, SWV 378 Unser keiner lebet sich selber, SWV 374 So fahr ich hin zu Jesu Christ, SWV 379

J. S. Bach – motet Singet dem Herrn ein neues Lied, BWV 225 

🔴 Regulamin sprzedaży biletów oraz uczestnictwa w wydarzeniach artystycznych organizowanych przez Polską Operę Królewską [pdf do pobrania]

🔴 miejsca nienumerowane

W razie pytań jesteśmy do dyspozycji telefonicznie od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00 – 17:00  +48 500 309 424