IL RITORNO D’ULISSE IN PATRIA / CLAUDIO MONTEVERDI

Torna, deh torna Ulisse (Wroć, ach, wróć Ulissesie) – śpiewa Penelopa, udręczona oczekiwaniem na powrót ukochanego męża, ale i natręctwem chcących zająć jego miejsce zalotników. Jeden z najbardziej przejmujących fragmentów w twórczości Claudia Monteverdiego zyskuje tym głębszą wymowę, gdy okazuje się, że dla najwierniejszej z żon rozpoznanie cudem odzyskanego męża wcale nie będzie łatwe. Wielkie pragnienie zostaje spełnione, lecz serce się nie rwie, a rozum wątpi. Czas (i czar) zmienił ukochane rysy twarzy i – zapewne – jego osobowość. Kim jest Ulisses? Kim się stał? Te pytania stoją też przed herosem – doświadczonym wojną i przeciągającą się podróżą – który na nowo musi zdefiniować swoją rolę w ojczyźnie i we własnym domu. Z pomocą przychodzi Minerwa, boska opiekunka, która wiedzie bohaterów ku szczęśliwemu zakończeniu.

Il ritorno d’Ulisse in Patria (Powrót Ulissesa do ojczyzny), przedostatnie dzieło dramatyczne Claudia Monteverdiego, miało premierę w 1640 roku. Libretto autorstwa Giacoma Badoara odzwierciedla oczekiwania ówczesnej publiczności weneckiej, żądnej widowiskowej rozrywki. Zmienność scen i dekoracji stanowi jednak zaledwie punkt wyjścia dla ekspresji muzycznego geniuszu. Każda fraza mieści w sobie zaklęte znaczenie, a kolejne motywy odzwierciedlają cały wachlarz emocji towarzyszących bohaterom. W nowej inscenizacji homerowej historii, opowiedzianej przez reżysera Roberta Bondarę, szczególną rolę odgrywa ruch – uniwersalny język łączący ludzką naturę z żywiołem ponadnaturalnego świata. Za stronę muzyczną przedstawienia odpowiada maestro Krzysztof Garstka.

Marta Dziewanowska-Pachowska