Między splotami. Tapiserie z kolekcji Filharmonii Pomorskiej w Bydgoszczy na wystawie w Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku

Wystawa czynna: 23.10 – 22.11.2026, w godz. 12:00-18:00 z wyłączeniem poniedziałków

Oprowadzanie kuratorskie: 29.10.2026 (czwartek) godz. 11:00; 05.11.2026 (czwartek) godz. 16:00

Miejsce: Wielka Aula ASP w Gdańsku, Targ Węglowy 6

Koncepcja i opieka kuratorska: dr. hab. Bogna Łakomska, prof. ASP

wstęp wolny

---

Między splotami to opowieść o jednym z najciekawszych artystycznych wyzwań, przed jakimi stanęło środowisko Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Gdańsku, poprzedniczki dzisiejszej ASP. Imponujący zamysł twórczy, intelektualny rozmach oraz udział czołowych artystów, dydaktyków i rzemieślników związanych z uczelnią dookreśliły monumentalną kolekcję tkanin zrealizowaną na zamówienie Filharmonii Pomorskiej w Bydgoszczy. Wystawa – po raz pierwszy w historii – prezentuje gdańskiej publiczności trzynaście z trzydziestu wielkoformatowych tapiserii, jakie projektowano i tkano w latach 1979–1991 zarówno w murach Szkoły, jak i Filharmonii.

Historia powstania tych prac oraz ich tematyka ściśle wiążą się z osobą Andrzeja Szwalbego (1923–2002), wieloletniego dyrektora Filharmonii Pomorskiej w Bydgoszczy, a zarazem erudyty i inicjatora gromadzenia dzieł sztuki różnych dziedzin – rzeźby, malarstwa, tkaniny artystycznej i grafiki, oraz włączania ich w przestrzeń bydgoskiej instytucji. Szwalbe stworzył unikatowe miejsce, w którym muzyka i sztuki plastyczne pozostawały w twórczej wymianie.

Szczególne znaczenie dla realizacji jego idei miał zespół tapiserii, którego realizacja była długofalowym projektem łączącym wymiar artystyczny z edukacyjnym i badawczym. Scenariusz do wszystkich tkanin stworzył sam Szwalbe, w kwietniu 1978 roku nadzór artystyczny nad przedsięwzięciem powierzając prof. Józefie Wnukowej (1911–2000). Ta wybitna artystka od końca lat 40. XX wieku kierowała Pracownią Tkaniny Dekoracyjnej w gdańskiej PWSSP oraz działającymi przy uczelni od początku lat 50. Zakładami Artystyczno-Naukowymi Tkaniny Dekoracyjnej.

Prof. Wnukowa, pozostając m.in. pod wpływem francuskiego artysty Jeana Lurçata (1892–1966), rozwinęła ideę dialogu między dyscyplinami, kształtując Pracownię jako przestrzeń twórczego eksperymentu i formalnych poszukiwań. Powstające tam tapiserie zakorzenione były w tradycyjnych technikach tkackich, jednak otwierały się na współczesne problemy sztuki, eksplorując relacje między strukturą, kolorem i rytmem. Pozostawały także wrażliwe na otaczającą je architekturę oraz funkcję wnętrza. Tkanina artystyczna stawała się w tym ujęciu nie tylko autonomicznym dziełem sztuki, lecz również integralnym elementem przestrzeni – współkształtującym jej charakter i oddziałującym na odbiorcę poprzez rytm, napięcie i harmonię, podobnie jak muzyka.

Cały projekt wyrastał z dwóch korzeni: z myślenia Szwalbego o instytucji jako miejscu spotkania różnych sztuk oraz z podejścia Pracowni Tkaniny, w której traktowano tapiserię jako dzieło totalne – materialne, przestrzenne, historyczne, a zarazem nowoczesne. Perspektywy te łączyły się w opowieść o tkaninie jako medium zdolnym do dialogu z tradycją, współczesnością, innymi dziedzinami sztuki, a przede wszystkim z odbiorcą.

Koncepcja prezentowanej w ASP wystawy różni się od pierwotnych założeń dyrektora Szwalbego, który realizacje planował w układzie tematycznych cykli. Gdańska ekspozycja prowadzi widzów przez trzy obszary refleksji: tożsamość, naturę oraz mit i tajemnicę. Tematy te wzajemnie się dopełniają, ukazując tkaninę jako znaczeniowo gęstą: tu doświadczenie historyczne splata się z uniwersalnymi motywami, tworząc wielowarstwową narrację o charakterze filozoficzno-politycznym.

Warstwa znaczeniowa eksponowanych tapiserii – gęsta i różnorodna – idzie w parze z ich formalnym pięknem i maestrią wykonania: malarską kolorystyką, rzeźbiarską fakturą i niemal muzyczną rytmicznością splotów. Wykonane według projektów czołowych artystów związanych z PWSSP – Kiejstuta Bereźnickiego, Jerzego Krechowicza, Kazimierza „Kacha” Ostrowskiego, Mieczysława „Mieta” Olszewskiego, Jerzego Zabłockiego oraz Józefy Wnukowej. – tapiserie kontynuują indywidualne idiomy twórcze każdego z nich.

Do 22 listopada zapraszamy do oglądania fragmentu niezwykłej kolekcji, która powstała w ścisłej współpracy grona twórców i twórczyń w ramach wyjątkowego przedsięwzięcia artystycznego, które na trwałe wpisało się w historię gdańskiej uczelni.

-

Na ekspozycji zobaczymy wybór trzynastu tkanin utkanych według projektów Kiejstuta Bereźnickiego, Jerzego Krechowicza, Kazimierza „Kacha” Ostrowskiego, Mieczysława „Mieta” Olszewskiego oraz Jerzego Zabłockiego. Udostępnione zostaną również kartony z oryginalnymi projektami tkanin.

W przestrzeni wystawy widzowie znajdą wprowadzenia do kolejnych części ekspozycji przygotowane przez kuratorką Bognę Łakomską, zaś poruszanie się między gęstymi znaczeniowo tapiseriami ułatwi cykl tekstów autorstwa Magdaleny Olszewskiej.

---

Twórcy i twórczynie tapiserii z kolekcji Filharmonii Pomorskiej w Bydgoszczy

Cykle i dyptyki: Koncert Polski, Rośliny i zwierzęta (nadzór artystyczny nad cyklami: prof. Józefa Wnukowa), Mare Nostrum i Harmonia sfer (nadzór artystyczny nad dyptykami: Magdalena Heyda-Usarewicz – poza autorską tapiserią Morze Prusów według projektu prof. Wnukowej)

Projekty tkanin (malarskie barwne kartony w skali 1:1): Kiejstut Bereźnicki, Magdalena Heyda-Usarewicz (autorka zaginionej zaginionej dziś tapiserii Na morskim dnie, niegdyś wchodzącej w skład cyklu Rośliny i zwierzęta), Jerzy Krechowicz, Mieczysław „Mieto” Olszewski, Kazimierz „Kachu” Ostrowski, Kazimierz Śramkiewicz, Józefa Wnukowa, Jerzy Zabłocki

Nadzór techniczny nad realizacjami: Krzysztof Charytoniuk, Józef Miętki

Farbowanie wełny według barwnego kartonu: Janina Basty

Interpretacja kartonu na technikę tkactwa klasycznego: Krzysztof Charytoniuk, Romuald Gajewski, Józef Miętki, Grażyna Szuchnik, Izabela Turkiewicz, Elżbieta Zdrowowicz, Agata Zielińska

Proces tkania: Hanna Cander, Krzysztof Charytoniuk, Zofia Ciężadlik, Janina Dunaj-Wekiera, Ewa Grochowska, Krystyna Gronowska, Elżbieta Kita, Janina Kurdach, Joanna Ligocka, Anna Pilczuk, Krystyna Rataj, Anna Rekowska, Jadwiga Rzewuska, Grażyna Sojka, Barbara Szerszeń Grażyna Szuchnik, Izabela Turkiewicz, Elżbieta Zdrowowicz, Agata Zielińska

Opracowanie koncepcji kuratorskiej: Bogna Łakomska (ASP w Gdańsku/Academy of Fine Arts in Gdańsk)

Etykiety, noty objaśniające, teksty wprowadzające i sekcyjne: Magdalena Olszewska (Muzeum Narodowe w Gdańsku/ National Museum in Gdańsk), Bogna Łakomska (ASP w Gdańsku)

Wsparcie koncepcyjne: Agata Zielińska-Głowacka, Anna Polańska, Małgorzata Jankowska (ASP w Gdańsku)

Wybór materiałów archiwalnych do wystawy i opracowanie biogramów: Anna Polańska (ASP w Gdańsku)

Redakcja językowa: Aleksandra Halicka (ASP w Gdańsku), Steve Jones

Oprawa graficzna wystawy: Michał Pecko (ASP w Gdańsku)

Aranżacja wystawy: Marta Branicka (ASP w Gdańsku)

Koordynacja projektu: Małgorzata Jankowska, Marzena Świniarska, Anna Tanaev (ASP w Gdańsku)

Fotografie archiwalne: Witold Węgrzyn (ASP w Gdańsku)

Filmy zapętlone: ​​Weronika Jastrzemska (ASP w Gdańsku)

Animacja: Weronika Dziurdziewicz (ASP w Gdańsku)

Opieka konserwatorska: Marek Malarski (Filharmonia Pomorska w Bydgoszczy/ Pomeranian Philharmonic in Bydgoszcz)

Promocja: Halina Malijewska, Adrianna Sulska, Weronika Jastrzemska, Antonina Kałużna, Magdalena Świerczek, Maciej Nowacki (Biuro Promocji ASP w Gdańsku), Katarzyna Szewczyk (Filharmonia Pomorska w Bydgoszczy/ Pomeranian Philharmonic in Bydgoszcz)

Zespół techniczny/ Technical team: Mirosław Maszota, Piotr Banaśkiewicz, Marek Lewandowski, Wojciech Konkel, Sławomir Nurkiewicz, Maciej Stefański (ASP w Gdańsku)