Henryk Tomaszewski. Retrospektywa.

Henryk Tomaszewski był przenikliwym komentatorem rzeczywistości, w ktorej tkwił, z całym swoim bezkompromisowym jestestwem. W jakimś sensie ten stan rzeczy uznawał za naturalny, mowiąc, że „polityka jest jak pogoda, trzeba z tym żyć". Odtrutką na owczesną rzeczywistość mogł być więc własny, w jakiejś mierze autonomiczny, chociaż nie całkiem osobny, odseparowany od realiow codzienności stworzony przez tworcę świat. Wieży z kości słoniowej jednak nigdy nie zasiedlił. W sytuacji ograniczonej i nie w pełni autentycznej swobody wypowiedzi artystycznej, możliwa była natomiast działalność pedagogiczna, ktorą traktował z należytą powagą. Zapewne żywił przekonanie, że nadejdą kiedyś lepsze czasy a przywileje samodzielnie myślącego artysty będą przywrocone i respektowane.

Przypomnienie sylwetki Tomaszewskiego jest nie tylko świadomym nawiązaniem, będącym wyrazem szacunku i hołdu składanego mistrzowi, ale staje się rownież poszukiwaniem zapoznanych wartości, wyrażających tęsknotę za zaniedbaniem spontanicznego dialogu między tworcą a odbiorcą, zaniechaniem możliwości rozważenia ciekawej intelektualnej frazy i przelotnej chociażby wymiany opinii.

Nazwisko Tomaszewski stało się punktem odniesienia w globalnej historii plakatu. Punktem ożywiającym ten krajobraz. Znaki autorstwa Tomaszewskiego wyrożniały się w sposob szczegolny. Miały osobny ton i łatwo rozpoznawalny charakter za sprawą indywidualnej maniery, nie do podrobienia. Tworzyły wypowiedzi mocno spersonalizowane, niekiedy prześmiewcze lub autoironiczne, zaskakująco nieporadne, intencjonalnie wykoślawione.

Tomaszewski odrzucił rygor formalny na rzecz rygoru myślenia. Niezależnie od medium w jakim się wypowiadał, był konsekwentnym wyznawcą grafizmu. Nie sposob odmowić mu wrażliwości koloru, ktora w jego plakatach nigdy nie wygasła. Jednak to grafizm w postaci elementarnego rysunku stanowił żywioł jego sztuki: płaszczyzna zawsze była jednoznacznie zdefiniowana, iluzja zbędna, cechy przedmiotu zredukowane do koniecznego minimum. Linia, kontur, plama - przestrzeń niedopowiedzianej bieli, składają się na elementy świata przedstawionego.

Warto zauważyć, że grafizm Tomaszewskiego był zawsze wysublimowany. Kto wie, czy z punktu widzenia jego strategii artystycznej, nie był przypadkiem celem samym w sobie. Nawet jeżeli nosił cechy kapryśnej maniery, był wypracowaną umiejętnością pointowania sensu w formie nieco szorstkiej, a przez to wymownej: „To destylat, pomysł doprowadzony do maksymalnego uproszczenia"1. Kreował go na podobieństwo potocznego języka, ktory nie uznaje retorycznych fraz, a zadowala się zdroworozsądkową prawdą. Niekiedy wydaje się wręcz nonszalancki w swojej łatwości docierania do istoty rzeczy prostotą środkow: „(...) Tomaszewski to eliminator, ktory uprawa sztukę >bez przymiotnikow<, choć ta, wynikająca z jego przekonań, nosi często treści głęboko literackie"2.

W Galerii ASP Katowice Rondo Sztuki będzie można zobaczyć prace zaliczane do tych najsławniejszych, m. in. filmowe „Symfonia Pastoralna", „Baryłeczka", „Obywatel Kane" (wszystkie z 1947) plakaty teatralne: "Krol Edyp" i „Nosorożec" (obydwa z 1961), „Hadrian VII" wystawowe: "Moore" (1959), "Wzornictwo przemysłowe Wielkiej Brytanii" (1963), „Ars erotica" (1993).

1. J. Olkiewicz, Laureaci III Międzynarodowego Biennale
   Plakatu w Warszawie, Muzeum Plakatu w Wilanowie,

Warszawa 1972, s. 40

1. , Henryk Tomaszewski, „Projekt" 1985, nr 4
   (163), s. 3

Na podstawie tekstu katalogu „Henryk Tomaszewski. Legenda polskiego plakatu. Dzieło i postać" autorstwa Zdzisława Schuberta.

Henryk Tomaszewski - Urodzony 10 czerwca 1914 w Warszawie, zmarł 11 września 2005. Jeden z największych artystow plakatu w dziejach tej dyscypliny sztuki. Wybitny grafik, ilustrator i pedagog, wspołtworca polskiej szkoły plakatu

bilety:

wstęp bezpłatny