Wrocławskie dworce kolejowe

Historia połączeń kolejowych

we Wrocławiu

Wernisaż: 15 września 2006, godz. 17.00

Wystawa archiwalnych projektów, planów, pocztówek, fotografii i dokumentów ilustrujących historię połączeń kolejowych we Wrocławiu. Wystawa będzie czynna do 30 października 2006.

Pretekstem dla zorganizowania wystawy i wydania książki jest przypadająca w 2006 roku sto sześćdziesiąta rocznica uruchomienia linii kolejowej między Wrocławiem a Berlinem.

Chcielibyśmy przybliżyć wydarzenia związane z wytyczeniem pierwszych linii kolejowych we Wrocławiu i na Śląsku oraz – przede wszystkim – zaprezentować powstałe i w dużej mierze istniejące do dziś budynki wrocławskich dworców kolejowych.

Wystawa relacjonuje rozwój kolejnictwa na tle przeobrażeń społeczno- kulturalnych tamtego okresu. W bardzo krótkim czasie zostały wytyczone na Śląsku linie kolejowe – często w bardzo trudnym terenie – do Oławy, Brzegu i Świebodzic, a w 1846 roku nawet do Berlina.

We Wrocławiu w ciągu trzech lat wzniesiono trzy dworce kolejowe: Górnośląski (1842), Świebodzki (1843) i Dolnośląsko-Marchijski (1844). Już w 1855 roku został oddany do użytku okazały nowy Dworzec Górnośląski (obecny Dworzec Główny), gdyż pierwszy, wybudowany przy dzisiejszej ulicy Stanisława Małachowskiego, okazał się za mały.

Na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XIX wieku powstały jeszcze dwa – Dworzec Nadodrze (1868) i Dworzec Miejski Prawego Brzegu Odry (1871–1872). W następnych latach zagęszczano sieć kolejową na Śląsku i łączono ją z systemem linii europejskich. Rozbudowano Dworzec Świebodzki i Dworzec Główny, wzniesiono także liczne stacje w nowych dzielnicach Wrocławia (Popowice, Kuźniki, Muchobór, Brochów, Kowale, żeby wymienić tylko najważniejsze).

Kolej przyczyniła się do rozwoju turystyki i umożliwiła podróżowanie na niespotykaną wcześniej skalę. Dla budowniczych kolej była nowym zadaniem, gdyż nigdy wcześniej nie musieli oni projektować budynku o podobnej funkcji. Wczesne dworce sytuowano zwykle obok starych bram miejskich lub w miejscach zbliżonych pod względem urbanistycznym, na przykład przy wylotowych ulicach miast. Zapewne dlatego motywy bramy miejskiej i łuku triumfalnego były inspiracją dla fasad wielu dworców europejskich, podobnie jak we Wrocławiu dla Dworca Dolnośląsko-Marchijskiego. Wydaje się, że dworce bardziej niż jakiekolwiek inne budynki użyteczności publicznej odzwierciedlały ducha epoki, łącząc technologię i architekturę, przemysł i sztukę. Wyrósłszy na fali rewolucji przemysłowej, ukazywały zmianę estetyki i smaku europejskiego społeczeństwa. Jednocześnie odsłoniły mit i rzeczywistość nowych czasów. W miejscu, gdzie spotykały się wszystkie grupy społeczne, jak w lustrze odbijała się socjalna rzeczywistość. Wystarczy przypomnieć, że dworzec był chyba jedyną przestrzenią publiczną, w której istniał podział na klasy – hierarchia poczekalni, a nawet restauracji.