Przeżyć na scenie

W tekście Jerzego Grotowskiego „Odpowiedź Stanisławskiemu” czytamy: „Pewne pytania nie mają sensu. […] Po co pytasz, czy Stanisławski jest znaczący dla nowego teatru? Daj własną ODPOWIEDŹ STANISŁAWSKIEMU – nie opartą na nieznajomości rzeczy, ale na praktycznym jej poznaniu”*. Książka Tomasza Kubikowskiego niewątpliwie taką odpowiedź stanowi. Badacz teatru i performansu konfrontuje myśl twórcy „systemu” ze współczesnymi kontekstami, m.in. z osiągnięciami fenomenologii, neuropsychologii czy neurofizjologii oraz performance studies. Czytając „Pracę aktora nad sobą” poprzez dzieła m.in. biologa-noblisty Gerarda Edelmana czy filozofa Johna Searle’a, udowadnia, że odkrycia Stanisławskiego w domenie sztuki aktorskiej miały charakter prekursorski i wyprzedziły swoją epokę.

Wydana przez Instytut im. Jerzego Grotowskiego publikacja to drugie wydanie poprawione i rozszerzone, pierwsze ukazało się w 2015 roku nakładem warszawskiej Akademii Teatralnej.

• Jerzy Grotowski, „Odpowiedź Stanisławskiemu”, [w:] tegoż: „Teksty zebrane”, redakcja Agata Adamiecka-Sitek, Mario Biagini, Dariusz Kosiński, Igor Stokfiszewski, Thomas Richards, Instytut im. Jerzego Grotowskiego, Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Wrocław – Warszawa 2012, s. 467.

Fragment książki

„W dziedzinie myśli i słowa Stanisławski był biegłym amatorem. Dziedzinę gry aktorskiej rozeznał aż do tych głębi, w których łączy się ona z samą ludzką kondycją, tak podstawową, że poprzedza wszelki ludzki dyskurs; brak więc słów, żeby ją wyrazić. Próbował to zrobić, rozbijał się o słowa, mnożył je bezradnie i niepotrzebnie. I nie wiedząc o tym, wyszedł poza język swoich czasów, antycypując ujęcia psychocielesnej ludzkiej jaźni i jej zakotwiczenia w świecie, które w pół wieku później wynikły z postępów w nauce o mózgu oraz zwrotu performatywnego w humanistyce. Był naturalistą, ale w żadnym z ówczesnych znaczeń tego słowa: ani światopoglądu, ani estetyki; naturalistą w sensie pokory wobec przyrody w całym jej nigdy do końca niepoznanym bogactwie, naturalistą bez redukcji”.

Tomasz Kubikowski jest profesorem Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie. Badacz teatru i performansu, tłumacz, edytor, krytyk. Autor książek: „Siedem bytów teatralnych. O fenomenologii sztuki scenicznej” (1994), „Reguła Nibelunga. Teatr w świetle nowych badań świadomości” (2004), „Teatralne doświadczenie Wilhelma Meistra” (2014), „Przeżyć na scenie” (2015, 2025), „Zjadanie psów” (2019), „An Actor Survives: Remarks on Stanislavsky” (2024). Kierownik literacki Teatru Narodowego w latach 2003–2025. Członek rad redakcyjnych czasopism: „Performer”, „Stanislavski Studies” i „New Theatre Quarterly”.