3xW i gość specjalny - Klementyna Suchanow

Klementyna Suchanow, podróżniczka i znawczyni twórczości Witolda Gombrowicza, absolwentka polonistyki na Uniwersytecie Wrocławskim. Autorka niezwykle interesujących pozycji literackich „ Argentyńskie przygody Gombrowicza” i„ Królowa Karaibów”. Jest współredaktorką niedawno wydanego intymnego dziennika Gombrowicza zatytułowanego „ Kronos”. Obecnie pracuje nad biografią pisarza.

„Ja zobaczę i wyjaśnię i odgadnę…” czyli o spektaklu „3XW”

„Ja zobaczę i wyjaśnię i odgadnę…” – gombrowiczowski bohater „Ślubu” Henryk obiecuje rozwikłanie zagadkowych fantasmagorii – poszukując porządku i sensu. Sformułowanie Gombrowicza można by zastosować wobec splątanej i niejednoznacznej materii „3XW” – spektaklu pytania. Autorka – Yola Wesołowska - w zaproszeniu napisała: „ rzeczywistość „3XW” ulega ciągłej interpretacji, wartościowaniu, negowaniu, budowaniu i burzeniu”. Odgadnięcie i wyjaśnienie tej „muzycznej formy wariacyjnej” nie jest proste.

Inspiracją dla projektu stał się „Kosmos” Witolda Gombrowicza. Stąd pochodzą zaczerpnięte do spektaklu teksty. Tematami uważanej za arcydzieło, ostatniej powieści autora są: problem percepcji świata, relacja między jednostką a rzeczywistością, relacja intelekt – wyobraznia, twórczość konfrontowana z poznaniem. „Albo świat zrozumiały – i zafałszowany, albo magma”. Monologi autora – narratora – bohatera odnoszą się do kosmosu, który zamienia się w chaos. W momencie konstruowania idea metafizyczna jest zarazem dekonstruowana. Zastosowana przez Gombrowicza zasada wydaje się być także podstawą tworzenia formy „3XW”. Odnajdujemy tu: Postaci z powieści: Witold i Fuks, kobiety K (Katasi) i L (Lena), Wybrane motywy: erotyzm – jako mroczny wymiar relacji międzyludzkich – usta jako wyraz seksualności ale też jako element komunikacji i dekonstrukcji przekazu Wątki - np. zagadka wróbla. Stawiane przez Gombrowicza prawie 50 lat temu pytania inspirują nadal. A może we współczesnym świecie zyskują jeszcze bardziej na znaczeniu. Towarzysząca nam niepewność rozumienia rzeczywistości ( w świecie ponowoczesnym), problem z postrzeganiem rzeczywistości i interpretacją zdarzeń ( w natłoku informacji), brak wiary we własne odczuwanie i widzenie - generują komunikacyjny chaos w którym z coraz większym trudem przychodzi nam funkcjonować. Zakończenie powieści i spektaklu jednocześnie, kiedy Witold w geście wycofania zajmuje się „potrawką z kury” nie zażegnuje dramatu człowieka w kosmosie. Tym bardziej dziś.

Ale Gombrowicz to jeden z trzech W, którzy zainspirowali Yolę Wesołowską. Pozostali to Witoldowie Wojtkiewicz i Lutosławski, których przywołanie wydaje się być równie ważne. Widoczne zwłaszcza w formie spektaklu. Malarstwo i rysunki ekspresjonisty i symbolisty Wojtkiewicza były inspiracją dla tworzenia wizualnej warstwy przedstawienia. Ale przecież w obrazach Wojtkiewicza znajdujemy łączenie pierwiastka tragizmu z ironicznym dystansem, penetrowanie ludzkiej psychiki, egzystencjalne lęki i obsesje, smutek i ból istnienia nie zafałszowany przez społeczny i obyczajowy konwenans czyli tematy i wątki stale obecne w utworach Gombrowicza.

I wreszcie trzeci: Witold Lutosławski. Spektakl „3XW” to hołd składany temu wybitnemu kompozytorowi, którego „muzyczna forma narracyjna” stała się punktem wyjścia dla konstrukcji przedstawienia.

Kategorią, która najtrafniej łączy trzech W jest twórczość. Twórczość przeciw poznaniu? Czy raczej twórczość jako forma poznania. Dla wszystkich realizatorów i współtwórców praca przy projekcie „3XW” była szansą konfrontacji z tym założeniem.

I jeszcze kilka uwag o realizacji. Obok pełnych powagi mieliśmy w spektaklu sytuacje żartobliwe i po prostu śmieszne lub groteskowe (gombrowiczowskie: patos, pupa i gęba ). Świetnie zafunkcjonowały elementy ludowe (pieśni i stroje). Gra konwencjami, umowność i celowo wydobywana sztuczność zachowań postaci, przerysowanie tworzyły bardziej atmosferę surrealistycznego wieczoru/pokazu niż tradycyjnego teatralnego przedstawienia. Szczególnie atrakcyjna jest jego plastyczna warstwa: wielość i płynne przenikanie planów gry (fragmenty sfilmowane i żywego planu ). „3XW” to wielotworzywowy spektakl gdzie słowo, muzyka, gra aktorów, taniec, film, obraz zostały użyte do tworzenia wspólnej wariacyjnej, płynnej formy. A przecież … dla WG forma to nie tylko narzucona nam i fałszująca prawdziwą naturę człowieka maska ale też sposób wyrażania siebie i może przede wszystkim: sposób kontaktowania się z innymi ludzmi …

                                                                                         Ewa Molenda-Pilecka