Krzyże kamienne – pomniki przeszłości na Środkowym Nadodrzu

Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Gorze zaprasza na otwarcie wystawy *_Krzyże kamienne - pomniki przeszłości na Środkowym Nadodrzu_, ktore odbędzie się w piątek, 7 września o godz. 17.00. *_ _**

Południowa część wojewodztwa lubuskiego, należąca wcześniej do terenow Śląska oraz Łużyc, przepełniona jest osobliwymi kamiennymi krzyżami. Są one dowodem nie tylko niegdysiejszej wiary, niektore z nich stanowią rownież dowod średniowiecznego prawa zwyczajowego. Było ono związane z pojednawczymi umowami kompozycyjnymi (compositio). Ugodę pomiędzy zabojcą i rodziną ofiary zawierano za pośrednictwem świeckiej władzy terytorialnej, jednak w duchu nauki Kościoła. Oprocz materialnego zadośćuczynienia sprawca często bywał zobowiązany do wystawienia drewnianego, żelaznego lub kamiennego krzyża w miejscu „nagłej i niespodziewanej śmierci" lub tam, gdzie życzyła sobie rodzina ofiary. Większość krzyży można zakwalifikować do grupy kamieni nagrobnych. Dotyczy to obiektow w murach cmentarnych, świątyniach i innych przykościelnych obiektach. Z uwagi na ograniczoną powierzchnię miejsc spoczynku powszechna była praktyka likwidacji grobow i wieńczących je krzyży w celu uzyskania nowych miejsc. Ze względu na poszanowanie tradycji nie niszczono ich, a wykorzystywano jako materiał budowlany. W ścianach zewnętrznych kościołow w Borowie Wielkim tkwią dwa krzyże, Bytomiu Odrzańskim - pięć, w Rudawicy jeden. W murach przykościelnych cmentarzy można zobaczyć krzyż w miejscowości Długie, Lubsko (powtorna lokalizacja), Stary Żagań oraz w Witoszyn Dolny. Pomimo dowodow w postaci średniowiecznych umow kompozycyjnych tylko jedna ugoda z 1918 roku może być powiązana z zachowanymi krzyżami w Lutynie, w powiecie żagańskim.

        Ze względu na mnogość funkcji jaką spełniały krzyże w okresach średniowiecza i wczesnonowożytnym, można domniemywać, że niektore obiekty spełniały rolę znakow granicznych. Takie przeznaczenie sugeruje ich lokalizacja na granicy Mirocina Dolnego oraz Raszyna. Wśrod bezimiennych krzyży pamiątkowych, dokumentujących miejsca nagłej śmierci, godnym uwagi jest inskrypcyjny krzyż w Jeleninie. Wystawiony przez rodzinę zmarłego, upamiętnia tragiczne wydarzenie z wiosny 1863 roku. Z tej tradycji wywodzi się wspołczesny obyczaj stawiania krzyży w miejscach śmiertelnych wypadkow samochodowych.

        Z ostrożnością należy traktować pogląd, jakoby łopaty lub miecze wyryte na krzyżach przedstawiały wyłącznie narzędzia zbrodni. Czeskie oraz niemieckie archiwalia wskazują, że mogą to być zarowno wizerunki przedmiotow, ktorymi popełniono mord, jak symbole wykonywanych przez zmarłych zawodow. W tym tonie zbudowanych jest 9 kamiennych krzyży z 10 płaskorzeźbami lub schematycznymi rytami broni, ktorych pochodzenie nie jest jednoznaczne. Broń biała, reprezentowana jest przez 3 miecze, 2 kordy oraz długi noż i znajduje się na pięciu kamiennych krzyżach w Bytomiu Odrzańskim, Kole (gmina Brody) oraz Szprotawie-Puszczykowie. Broń drzewcową w postaci 3 włoczni można zobaczyć na trzech obiektach w Borowie Wielkim (kościoł) oraz w Bytomiu Odrzańskim. Tam znajduje się rownież krzyż z łopatą. Najciekawsze plastycznie są dwa miecze wyrzezane w płaskim reliefie na krzyżu w Kole.

Wystawa czynna będzie do 4 listopada 2012 roku, a jej kuratorem jest Longin Dzieżyc.

Wernisaż odbędzie się w piątek, 7 września br. o godz. 17.00 w gmachu Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Gorze, al. Niepodległości 15. Wstęp wolny, serdecznie zapraszamy.

bilety:

normalny: 6 zł, ulgowy: 3 zł, wernisaż: wstęp wolny