"Nie tylko szepty ". Wystawa Janiny Stefanowicz–Schmidt

Wernisaż: 25.02.2026, godz. 18:00

Wystawa czynna: 26.02-6.04.2026 / poniedziałek-piątek 12:00–18:00

Miejsce: ASP/Mała Aula, Targ Węglowy 6, Gdańsk

Kuratorka: dra Dorota Grubba-Thiede

Współpraca: profa ASP dra hab. Magdalena Schmidt-Góra, profa ASP dra hab. Małgorzata Jankowska

Aranżacja wystawy: dra Dorota Grubba-Thiede, Antonina Góra

Identyfikacja graficzna: Studio Graficzne ASP

Indywidualna wystawa prof. Janiny Stefanowicz-Schmidt – wybitnej współczesnej artystki – jest pokazem ponad trzydziestu jej poetyckich rzeźb oraz multimedialnie opracowanych materiałów archiwalnych. Tytuł ekspozycji naprowadza odbiorców na obecne w jej dokonaniach dyskretne konteksty psychoanalityczne i socjologiczne, jakby artystka świadomie od lat 50. XX wieku do dzisiaj tkała wątki herstorii sztuki. Jest autorką nie tylko docenianych i komentowanych rzeźb w otwartych społecznych przestrzeniach, ale i m.in. unikatowej idei wspólnotowej, wertykalnej kolumny, jako homage dla prof. Stanisława Horno-Popławskiego (1902-1997), fascynującego rzeźbiarza, w którego pracowni obroniła dyplom. Artystka – profesorka zwyczajna, wieloletnia wykładowczyni rzeźby ma w sobie coś z figuracji kariatydy, oddziałując na kolejne pokolenia artystyczne od 1956 roku[1]. Obdarzona twórczym talentem, niezwykłą urodą, smukłą sylwetką, wrodzoną elegancją, nawet pozując do fotografii wydaje się ustanawiać sobą subtelne epicentrum, sprawczy punkt odniesienia. Prof. Ludmiła Ostrogórska podkreślała „Jeżeli mówimy o zbudowanej przez Panią Profesor koncepcji kształcenia, to ona ustawiła Pracownię Medalierstwa i Małych Form Rzeźbiarskich na wiele lat”[2].

Sztuka Janiny Stefanowicz-Schmidt oddziałuje charyzmą i mocami sublimacyjnymi. Eksponowana na wystawie nadrealistyczna rzeźba Biała z 1964 roku inspiruje do doświadczenia haptycznego, jest jakby z innego świata, rezonując dyskretnie z eksperymentalnymi fotografiami surrealizmu. Odważny kadr, zastosowany przez artystkę w rzeźbie, jest niemal operatorski, Biała ma coś z amuletu, wydaje się komunikować z aurą poezji Haliny Poświatowskiej. Janina Stefanowicz-Schmidt interpretowała ikonosferę kobiecości już od czasów studiów, tworząc młodzieńcze figuracje, np. gimnastyczkę w potencjalnym ruchu, czy wysmukłe sylwetki, jak Ewa (1958), eksponowana w Zachęcie na wystawie „Współczesna Rzeźba Polska 1945-1960”, przyjęta przez kuratorkę – zarazem inną wybitną rzeźbiarkę – Ludwikę Nitschową (1960). W latach 70. XX wieku Stefanowicz-Schmidt rozwijała zachwycające cykle płaskorzeźb, np. kobiecych sylwetek odbijających się w lustrze z cyklu Metamorfozy, których poprzedniczkami pozostają ikonografie renesansowo-manierystycznej sztuki ujmujące etapy życia kobiety. Korespondują z nimi autoportrety zatytułowane Wiosna, Lato, Jesień (1977), antycypujące przemijanie i przywołujące skojarzenia z wizjonerskim rysunkiem Méret Oppenheim, w którym ta zaledwie dwudziestoczteroletnia wtedy artystka pokryła wizerunek własnej twarzy siecią zmarszczek.

Twórczość Janiny Stefanowicz-Schmidt dyskretnie waloryzuje psychologię kobiet, oddziałuje zarazem syntezą i rodzajem emanacji, co możemy zaobserwować m.in. w kompozycji Pochylona / Biała Wenus (1960). Kontemplacyjny szept i jakby rozległe echo skarg emanuje z przejmującej figuracji Niobe, od lat 70. XX wieku, eksponowanej w stałej Galerii Rzeźby Plenerowej Muzeum Narodowego w Gdańsku. Dynamiczne i autentyczne, przejmujące w swej skali wyobrażenie kobiety pulsującej wewnętrzną rozpaczą mogłoby stać się uniwersalnym pomnikiem antymilitarnym, czytelnym zwłaszcza w doświadczeniu powojennej Polski. Odczuwalna jest w tej formie (z 1971) nadludzka kondensacja psychicznego bólu i samotności przypominająca o innych wielkich tematach kultury i wyzwaniach dla artystów: jak lamentacje. Wystawę współtworzą fotografie, a także fascynujące formalnie szkice do tej słynnej rzeźby, przypominające o tragedii mieszkańców Pompejów i Herkulanum z 79 roku n.e., o figuracjach uciekających osób, których ekspresywne ślady zachowały się do naszych czasów w tufie wulkanu, niczym metafora wspólnotowych tragedii społecznych. Kontekstem pozostaje inna, poetycka i memoratywna rzeźba w symboliczny sposób wyrażająca opór przed przemocą militarną, zrealizowana w 2026 roku.

W 1980 roku Janina Stefanowicz-Schmidt ukształtowała niejako z wiatru i rozfalowanej tkaniny swoiście antygrawitacyjna ceramiczną rzeźbę pt. Taniec Anitry, która zachwyca dynamiką formy, sugestią ruchu. Artystka interpretowała w niej osobowość błyskawicznie działającej dziewczyny, wywiedzionej z dramatu Henrika Ibsena pt. Peer Gynt (1867), jak i z kompozycji muzycznej Edvarda Griega zatytułowanej właśnie Taniec Anitry. Rzeźbiarka podkreśla, iż twórczość Ibsena jest jej niezwykle bliska. Magdalena Schmidt-Góra, uznana artystka i redaktorka naukowa monografii pt. Janina Stefanowicz-Schmidt. Meta-morfozy (2019) pisze, że zarówno odziedziczone zdolności, jak i bogata tradycja rodziny odegrała niebagatelną, choć nie jedyną rolę w życiowych wyborach i kolejnych etapach twórczości autorki wystawy „nie tylko szepty”. Podkreśla, iż Janina Stefanowicz-Schmidt „urodziła się w rodzinie o wielopokoleniowych tradycjach artystycznych. Zarówno od strony ojca – Jana Stefanowicza, ale przede wszystkim matki – Marii Anieli z domu Padlewskiej, znaleźć można wielu architektów, muzyków, malarzy, poetów, wśród nich kilkunastu o wybitnych osiągnięciach”[3].

Janina Stefanowicz-Schmidt całe życie stara się działać w dyskrecji i stanowczości, łącząc szept z doniosłymi brzmieniami jej unikatowej, dyskretnie kobiecej, bogatej w kulturowe konteksty sztuki.

dra Dorota Grubba-Thiede

[1] Magdalena Schmidt-Góra, Tradycja i mistrzowie. Zamiast biogramu, w: Janina Stefanowicz-Schmidt. Meta-morfozy. Twórczość i dydaktyka, red. nauk. Magdalena Schmidt-Góra, tłum. Aleksandra Serwińska, Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku, Gdańsk 2019, s.9-25.

[2] Ludmiła Ostrogórska, w: Janina Stefanowicz-Schmidt. Meta-morfozy, dź. cyt., s.141-149.

[3] Magdalena Schmidt-Góra, Tradycja i mistrzowie. dź. cyt., s.9-25.

Janina Stefanowicz-Schmidt – BIOGRAM

Urodziła się w 1930 roku w Warszawie. Studiowała w Państwowej Szkole Sztuk Plastycznych na Wydziale Rzeźby w Sopocie, a następnie w Gdańsku, dyplom w 1955 roku w pracowni prof. Stanisława Horno-Popławskiego. Zatrudniona w 1954 roku w Pracowni Rzeźby prof. Alfreda Wiśniewskiego, w 1990 roku uzyskała tytuł profesora zwyczajnego. W 1981 roku stworzyła na Wydziale Rzeźby specjalizację Małe Formy Rzeźbiarskie i Medalierstwo wraz z odlewnią. Pracownią tą kierowała do przejścia na emeryturę w roku 2001. Wykształciła wielu wybitnych rzeźbiarzy, obecnie profesorów ASP i twórców indywidualnych. Piastowała szereg funkcji, m.in. opiniujących i kwalifikujących działalność artystyczną i pedagogiczną pracowników naukowych. Organizowała konkursy i wystawy na Uczelni i poza nią. Była członkiem rady Fundacji Pro Arte Sacra, Kapituły Dorocznej Nagrody Prezydenta Miasta Sopotu. Jest członkiem AIAP od 1971. Zdobyła wiele nagród, wyróżnień i odznaczeń. Uprawia rzeźbę monumentalną, małe formy rzeźbiarskie, medalierstwo i rysunek. Jej twórczość w ostatnich latach, wyrażona głównie poprzez rysunek traktowany jako autonomiczna dziedzina sztuki, skupiona jest na tematyce sakralnej.

Brała udział w licznych wystawach w kraju i za granicą, m. in. FIDEM, Helsinki, Lizbona; Biennale Internazionale Dantesca, Ravenna; UNO A ERRE, Arezzo, Montecatini, Venezia. W ostatnich latach miała kilka wystaw indywidualnych rysunku, m. in. w Galerii Mariackiej w Gdańsku, Dworku Sierakowskich w Sopocie, a także wystawę monograficzną Meta-morfozy w Galerii Refektarz w Kartuzach.

Ważniejsze realizacje: - Pieta, Kaplica Kapłańska, Bazylika Mariacka w Gdańsku, 1964 - portal z brązu do kościoła xx Pallotynów we Wrzeszczu, 1986 - projekt i realizacja rzeźb do kościoła xx Zmartwychwstańców, Gdańsk, 1995-2000 - Drogi Krzyżowe (kościół św. Andrzeja Boboli, św. Bernarda z Clairvaux w Sopocie) - Niobe, Park Oliwski, 1974 - Biała, Biała Wenus, Park Północny w Sopocie, 2021 i 2024 - tablice pamiątkowe (Akademia Medyczna w Gdańsku, Dowództwo Marynarki Wojennej, Gdynia) - medale i reliefy (Baltic Sea Cup, Dar Pomorza, Wyższa Szkoła Morska, Teatr Wybrzeże, Sopocka Muza)

Patronat medialny: Trojmiasto.pl, Radio Gdańsk, Prestiż Magazyn Trójmiejski